Przyroda

Najlepsze babcie w świecie zwierząt

U ptaków jest zjawisko lęgów kooperacyjnych, gdzie ptaki pomagaja swoim dzieiom karmić wnuki:
pokrzewka seszelska, samica po utracie statusu alfa karmi młode, potrafi przynieśc 10% jedzenia młodym.
Raniuszki, kiedy gniazdo starszych raniuszków zostaje zniszczone przenosza się do najbłiższego gniazda dorosłych dzieci i zaczynaja karmić wnuki owadami.
Modrowronki zaroslowe zyją w wielopokoleniowych stadach, starsze patki, które przestają skłądac jaja maja wspólne terytorium z potostwem, ochraniaja gniazda i karmią pisklęta gąsienicami.
Chwostki szafirowe babcie pomagają córkom karmić młode, dzięki temu chwostki żyja dłużej, mniej wysiłku wkładają w karmienie piskląt
Żyrafy żyją w stadach, w których starsze samice opiekują się małymi z całego stada, młodsze samice żerują dalej.
Wilki żyją w stadach, którym przewodzi para alfa, ich potomstwo opiekuje się młodszymi i starszymi osobnikami, dziadkowie wychowuja dzieci, młodsze wilki pomagają starszym i niedołężnym przynosząc jedzenie i broniąc ich-silniejsze osobniki zdobywają jedzenie i bronią słabszych. Wilcze babcie pilnują szczenią i odciągają je od zagrożeń, kiedy młodsze wilki polują.
Słonie żyja w stadach, gdzie rządzi najstarsza samica, ona zna żerowiska i trasy wędrowek i wodopoje. Starsze słonice pomagają córkom wychowywać młode, ich obecność zwiększa przeżywalność cieląt, babcie zajmują się dziećmi, mamy mogą zajść w następną ciążę.
Orki, starsze samice wodzą stado do miejść obfitych w pokarm, seniorki dzielą się swoja zdobyczą z wnukami, bronią ich i uczą ich polowań i przetrwania.
Hieny cętkowane tworzą matriarchalne stada, pozycja szefowej jest dziedziczna, samica alfa i jej potomstwo maja pierwszeństwo do jedzenia, samica alfa odgania inne hieny, by jej córki i wnuki mogły spokojnie zjeść, babcia uczy wn uki relacji w stadzie.
Likaony, w ich stadach rozmnaża się para alfa, całe stado opiekuje się szczeniętami, dzieci, dorosłe wnuki, niespokrewnieni czlonkowie stada zajmują się wspólnie najmłodszymi szczeniętami, bronią ich, karmią, zarówno babcie i dziadkowie pilują dzieci, kiedy rodzice idą polować, dzieci, wnuki i niespokrewnienie członkowie stada bronią i karmią niedołężnych seniorów.
Najlepsi dziadkowie

Słonie afrykańskie samce zyja w stadach kawalerskich, starsze słonie pilnują ich by nie atakowały innych zwierząt, starsze słonie uczą młodzieńców panowania nad agresją.
Goryle górskie zyja w stadach przewodzonych przez najstarszego samca srebrzystogrzbietego, który pozwala wnukom skakać po sobie, ciągnąć za włosy, broni ich przed drapieżnikami, pozwala im się wybawic, by mamy odpoczęły.
Makak japoński starsze samce, które sgtraciły pozycje przewodników stada tulą młode, pilnują ich, noszą na plecach, ogrzewają je w mróz.
Hałaśliwce siwe pomagają synom karmić wnuki.
Likaony dziadkowie i babcie karmią córki, które z racji laktacji potrzebują więcej jedzenia, likaony zawsze najpierw karmią szczeniąte.
Starszy wilk alfa uczy szczenięa polowania, zasad panujących w stadzie, bawi się z nimi, pozwala się tarmosic, ciągnąć, dziadek prowadzi stado do wodopoju, obfitych w pokarm miejsc, kryjówek.
Hiena cętkowana starsi członkowie stada jedzą na końcu, razem z młodszymi hienami bronią stada i terytorium.
Najlepsi wnukowie

Słonie afrykański-wnuczki obserwują babcie i pomagają im opiekować się młodszym rodzeńtwem, kiedy babcie niedoęłżnieją reszta stada dostsowuje do nich tempo wędrówek, osłania ja przed drapieznikami i podnosi trąbami kiedy upada.
Orki żyją kilkadziesiąt lat, potomwstwo nie opuszcza przodków, młodsi pozwalają starszej samicy się wodzić, w czasie walk i zagrożeń młodsze samce chronią seniorów, samic i dzieci.
Likaony-wnuki karmią starsze osobniki poprzez wzracanie im pokarmu do pysków, młodsze osobniki bronią starszych.
Wilki-wnuki pary alfa polują, kiedy ta ma nowy miot, dorosłe dzieci pary alfa opiekują się najmłodszym rodzeństwem. Kiedy stado poluje lub broni nory młoda wnuczka pilnuje szczeniąt w stadzie, broni ich przed większymi drapieznikami, nie pozwala oddalić się od legowiska. Starsze rodzeństwo bawi się z młodszym i uczy ich życia. Najstarsza wnuczka pary alfa staje się druga samicą w stadzie, pomaga jej rządzic stadem, kiedy najstarsza samica umiera, najstarsza córka przejmuje władzę

Najlepsze matki w przyrodzie to pielęgnicowate, pyszczaki po zapłodnieniu jaj biorą je do pyska i nie jedzą do czasu wyklucia narybku, potem narybek opuszcza pysk mamy, ale w czasie zagrożenia wraca do niego, paletki. Inne pielęgnice wydzielają przez ksórę gęsty śluz z białkiem i przeciwciałami, który narybek zjada z jej ciała jak mleko dziobaka.
Samica skorka pospolitego kopie jesienią norke, składa tam jaja, pilnuje je przez zimę, wylizuje kolejno wszystkie jaja, by pozbyc się pleśni i grzybów
Osmiornica głębinowa z pacyfiku. Graneledone boreopacifica skłąda jaj i pilnuje ich, natlenia je poruszając wodę przez prawie 4,5 roku, w tym czasie nie je, kiedy wylęgaja się ośmiorniczki samica umiera
Płaz Boulengerula taitana w czzasie rozrodczym skóra samicy grubieje, wypełnia się białkiem i tłuszczu, młode rodzą się z ząbkami, którymi jedzą skórę matki, która regeneruje się w ciągu kilku godzin.
Pająk norosz ziemny poluje dla małych pajączków i wzraca im nadtrawiony pokarm, który dzieci mogą strawić i składa do jedzenia niezapłodnione jaja, a gdy za mało jest jedzenia dla dzieci, jej ciało rozkłada się, a ona wibruje, by powiedzieć dzieciom, żeby ją zjadły, to zjawisko to matrofagia
Drzewołazy składają jaja na liściach, kiedy kijanki się wyklują mama przenosi je do kwiatów bromelii, po 1 kijance to jednego kwiatu, składa też w rozetach liściowych niezapłodnione jajo do jedzenia, do ostatniej kijanki ojciec pilnuje tych na liściu, kiedy kijanki zjedzą jajo skłąda następne i tak do czasu wyjścia małych żabek z bromelii.
Grzbietoród-samica składa jaja, samiec układa je na jej na jej plecach, skóa mamy grubnie i zarasta jaja, u jednych gatunków z otworów na plecach wychodzą kijanki u innych małe żabki
Samice niedźwiedzi polarnych opiekują się osieroconymi niedźwiadkami innych samic wychowując je jak własne, samice wytrzymują do 8 miesięcy w norze karmiąc młode, same nie jedząc
Orangutany przez pierwsze 2 lata ich dzieci są od nich całkiem zależne, matka wychowuje dzieci i uczy przez 7-8 lat. Słonice opiekują się dziećmi do kilku lat. Słonice razem opiekują się dziećmi w stadzie. Słonice zajmują się też starszymi dziećmi, matki, babcie, ciotki i córki w różnym wieku tworzą stada rodzinne z małymi słoniątkami, z których damce odchodzą w okresie dojrzewania. Koale karmią dzieci mlekiem w torbie, gdy dzieci dojrzewają do stałego jedzenia matki karmia je odchodami, które tenuja ich układ pokarmowy do trawienia liści.
Wilczyce w czasie karmienia pilnują szczeniąt bez przerwy karmiąc je na żądanie i chronia dzieci przed drapieznikami, grzeją je. Wilczęta rodzą się w norze lub legowisku wykopanych przez mame, są ślepe i głuche. Ojciec i członkowie sada donoszą jej jedzenie. Mama liże, tuli, grzeje, karmi dzieci.
Niedźwiedzice chronią dzieci przed samcami i onnymi zagrożeniami, uczą dzieci zdobywania jedzenia.
Rysie rodzą się w jaskiniach, rozpadlinach skalnych, wykrotach, najpierw mama szuka ustronnego miejsca, tam rodzi, karmi dzieci, broni ich, potem uczy je polować, ukrywać się, odchowane rysie kontaktują się z mamą i młodszym rodzeństwem, potomstwo zajmuje sąsiednie tereny do matki, a mamy i córki tworzą klany wzajemnie się chroniąće i opiekujące najmłodszymi rysiętami.
Irbis, pantera snieżna spotyka się z partnerem na kilka dni w rui, potem rozchodzą się, a mama przez 2 lata karmi dzieci-najpierw mlekiem potem mięsem, broni, uczy polować
Pani suhak mongolski dojrzewa w 1 roku zycia, w maju zachodzi w ciążę, rodzi 1 młode, miejsce ocielenie wybiera na uboczu, z dala od ludzi, blisko wody, po porodzie karmi, uczy i broni suhacząt
Foki szare w marcu mają gody, foka w ciązy chodzi 11,5 miesiąca, rodzi 1 szczenię, karmi je tłustym mlekiem, po 4 tygodniach, gdy foczę może polować mama zostawia je.
Krokodylki przenoszą wyklute w pyskach młode do wody

Żelazo jest potrzebne do produkcji hemoglobiny, cytochromów i enzymów, bez względu na źródła żelaza, najlepsze to krew-kaszanka, czernica, mięso u nas jest zbyt skrwawione i pozbawione osocza, ale mioglobina ma tyle samo żelaza to ferytyna-jeden z akceptorów elektronów w fazie jasnej fotosyntezy, cytochromy mitochondrialne i w komórkach zwierzęcych i roślinnych oraz cytochromy plastydowe w komórkach roślinnych też mają żelazo. Bez względu na źródło roślinne czy zwierzęce są substancje ułatwiająće jego wchłanianie-witamina C, lizyna, histydyna, kwasy organiczne jak jabłkowy, winowy, laktoferyna, fruktoza, sorbitol. Fruktoza tworzy z żelazem łatwo przyswajalne związki. Dlatego warto dodawać miód do sosów sałatkowych, sałątki przyprawiać natką pietruszki, dodawać paprykę, po obiedzie jeść słodki deser, włączyć do diety brzoskwinie, morele, banany, jabłka, śliwki, kwasy owocowe mają wszelkie owoce. Trzeba jeśc jak najwięcej warzyw i owoców. Dodatkowo fruktoza to główny pokarm dla płodu, zwłaszcza w pierwszych tygodniach życia, u dzieci fruktoza wspomaga produkcję kwasów nukleinowych, lipidów budujących komórki, buduje płyn owodniowy i tkanke łączną pod posatcią glikozaminoglikanów, aktywuje białka mTOR, które odpowiadaja za podział komórek, łożysko samo wytwarza fruktozę z glukozy z diety, ale mama może pomóc sobie dietą z dużą ilościa owoców, najlepsze są owoce i miód, nie napoje z konserwantami E, a w ciązy trzeba unikać wszystkiego co chemiczne, najlepsze naturalne jedzenie. Fruktoza jest też pozywieniem dla plemników. Źródła glukozy to cukier, miód owoce, oczywiście z cukrem trzeba zachować umiar.

Niektóre ptaki znosząkwiatki do gniazd, by zamaskować zapach piskląt, które są celem drapieżnikó i dostraszyc pasożyty, ptaki wiedzą, żę zioła odstraszają pasożyty, ich olejki eteryczne są bakteriobójcze, grzybobójcze. Altanniki ozdabiają domki kwiatami, kamykami, muszelkami i smieciami w różnych kolorach, by przekonać do siebie partnerkę. Szpaki, modraszki, bogatki, mazurki przynoszą miętę, krwawnik, stokrotki, wrotycz, glistnik, dziurawiec, lawendę, podobnie bociany, które do wyścielania gniazd używają kwiatów odstraszających pasożyty. Gdy kwiaty zwiędną są wyrzucane i zastępowane innymi. Do odstraszania pasożytów używają aksamitek, kocanek włoskich, nagietka,wrotyczu, krwawnika, glistnika, kurzyśladu, piołunu, celem maskowania zapachu używają mięty, aksamitek, nagietka, lawendy, jaśminowca, jaśminu, lilaka, bzu i innych silnie pachnących kwiatów. Warto mieć te rośliny w ogrodzie, pozwolić im rosnąć, zachować wrotycz na łąkach, miedzach, przydrożach, zachować dziki zakątek na podwórku z chwastami-wrotyczem, krwawnikiem, miętą, siać łąki kwietnie. Niektóre ptaki np. kruki siadaja na mrowiskach, łapią mrówki, szarpią je, by opryskiwały ptaki kwasem mrówkowym, który zabija pasożyty w miejscach, do których ptak sam nie sięga.
Ptaki znoszą też niedopałki, które są trujące dla pasożytów. Pan Doktor Michał Glądalski z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łudzkiego zrobił eksperyment i porównał zdrowie piskląt ze sterylnych gniazd, naturalnych gniazd i gniazd, w których były niedopałki. Najzdrowsze pisklęta były w sterylnych gniazdach, najsłabsze w naturalnych, chociaż nikotyna jest trująća dla ptaków, to jej działanie owadobójcze chroni je przed pasożytami wysysającymi krew, dlatego pisklęta z gniazd z niedopałkami miały wyższy hematokryt i więcej hemoglobiny niż pisklęta z gniazd bez niedopałków. Nieznamy długofalowych skutków nikotyny dla ptaków. Podsypywanie niedopałkami ziemi wokół roślin może chronić rośliny przed pasożytami lepiej niż wywar z tytoniu, woda z deszczu lub podlewania stopniowo wypłucze nikotynę do ziemi https://www.dts24.pl/modraszki-i-pety/

Do Polski wróciły uznane za wymarłe czarne pszczoły-zadrzechnie fioletowe i czarnonogie. Zadrzechnie należą do rodziny pszczołowatych i podrodziny zadrzechniowatych. Zadrzechnie są dużę, masywne, drążą korytarze w martwym drewnie, w którym składają jaja i magazynują pokarm. Są ciepłolubne zamieszkują łąki, stepy, obrzeża lasów, do składania jaj potrzebują martwych drzew i konarów, gdzie samice zadrzechni fioletowych samotnie wydrążają korytarze, w których skłądają jaja, z trocin robią przegródki dzieląc korytarze na komórki lęgowe, tuneliki mają 15-30 cm długości, dzielą się na 15 komórek, w każdej pszczołą kładzie grudkę pokarmową z pyłku i naktaru i składa 1 jajo, larwy wylęgaja się, jedzą grudki-każda swoją, przepoczwarzają się w swojej komórce i tam zimują, dorosłe wygryzają się poza drewno lub wychodza otworem zrobionym przez matkę. Zzadrzechnie czarnonogie mają czarnon iebieskie ciała z purpurowymi włoskami, zamieszkuje lasy i tereny miejskie, podlega ścisłej ochronie gatunkowej, również skłąda jaja w martwym drewnie w korytarzykach przedzielonych trocinami. W maju-czerwcu samica zakłada 2-3 gniazda w spróchniałych drzewach, płotach, słupach lub ziemi, jaja skłąda na pyłku, w połowie lipca i sierpniu przeobrażone imagines wylatują. Pszczoła zapyla 30 gatunków m.in. szałwię łąkową, cieciorkę pstrą, śliwę tarninę, wiśnię pospolitą
Zadrzechnie pojawiły się w Białowieży, Bieszczadach, Ojcowskim Parku Narodowym, we Wrocławiu, Poleskim parku Narodowym, Oławie, Miechowie, Włoszczowie. 8 czerwca 2025 r w Rezerwacie Florianka w Roztoczańsku Parku Narodowym. Zadrzechnia zapyla m.in. bobik, wykę, żmijowiec, szałwię polną, glicynię, koniczynę, groszek pachnący, soje warzywną, robinię akacjową, nie robi miodu, nie tworzy roju, samica broni gniazda z jajami i larwami, jednak owad nie atakuje. Sprzyja im obecność martwego drewna, w którym ma domek, rośliny miododajne, których nekter je, nie wolno usuwać martwych drzew ani gałęzi, niszczyć ich.
Owad jest ciepłolubny, ale dzięki ciemnej barwie lepiej znosi niskie temperatury niż zwykłe pszczoły-szybciej się nagrzewa od słońca, potrawi ruchami mięsni podgrzać swoje ciało, dzięki masywnemu ciału łatwiej utrzymuje ciepło w chłodne poranki, dzięki temu owad zapyla kwiaty w chłodniejsze dni niż zwykła pszczoła dlatego jest nadzieją dla roślin kwiatowych. Obecnie mamy coraz krótsze lata, coraz chłodniejsze wiosny i jesienie, dla zwykłych pszczół bywa za zimno, ale zadrzechnie mogą zapylać w niższych temperaturach, więc dalej możemy cieszyć się wiśniami. Zadrzechnie są odporniejsze od pszczół co oziębienie klimatu.
Ostatni raz czarne pszczoły były notowane w latach 30, obecnie są notowane od 2005 r, gatunek figuruje w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt jako prawdopodobnie wymarły i jako wymarły na Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych. Zadrzechni sprzyja obesność martwych drzew i konarów, nie trzeba ich usuwać, duża ilość łąk kwietnych z koniczyną, sadzenie robinii, groszku pachnącego. Szkodzą jej środki ochrony roślin, pomagają łąki pełne nostrzyku, koniczyny, lebiodki, wrotyczu, pola cząbru, pozostawianie spróchniałego drewna, opadłych drzew, dzikie zakątki ogrodu z dzikimi roślinami, sztuczne domki z otworami o średnicy 10-20 mm, sadzenie roślin kwitnących, unikanie chemii rolnej. Obecność pszczoły czarnej to nadzieja na piękne kwiaty i owoce pomimo chłodu i dowód na powrót naturalistycznych łak, ogrodów, podwórek, lasów oraz sukces ochrony przyrody